دندان پره مولر دوم بالا با سه كانال
نگارنده : دكتر سعيد عسگري- استاد گروه اندودانتيكس دانشكده دندانپزشكي شهيد بهشتي
خلاصه :
وجود سه كانال در دندان پره مولر دوم فك بالا بسيار نادر است . در عين حال مي بايست در بررسي هاي كلينيكي، راديوگرافيك و در حين انجام درمان هاي اندودانتيكس در اين دندان و سايـردندان هايي كه حالات مرفولوژيكي نادر، كمتر است همواره با فكر احتمال وجود اين موارد غير معمول به تشخيص و درمان مبادرت ورزيد. اطلاع كلينيسين از وجود حالات غير عادي در آناتومي سيستم كانال دندان ، توانايي در تفسير دقيق نماهاي راديوگرافيك و بررسي دقيق كلينيكي دندان در حين درمان مي تواند در تشخيص و درمان كامل دندان ها بسيار مؤثر باشد. در اين مقاله يك مورد كلينيكي از دندان پره مولر دوم بالا كه داراي سه كانال مجزا بوده و مورد درمان اندودانتيك قرار گرفته است معرفي مي گردد.
واژگان كليدي : پره مولر دوم فك بالا، اندو دانتيكس، مرفولوژي كانال ريشه دندان
مقدمه :
مهمترين مواردي كه معمولاً باعث عدم موفقيت پس از درمان هاي اندودانتيك مي گردند شامل اينسترومنتيشين غيركامل روت كانال سيستم، تميز نشدن كانال ها و پر نشدن كامل كانال ها مي باشند. در واقع به دلايل فوق عوامل اتيولوژيك ايجاد بيماري هاي اندودانتيك از داخل كانال ها حـــذف نشده و بنابراين بيماري به قوت خود باقي خواهد ماند. بنابراين دسترسي كامل به تمام سيستم روت كانال و دبريدمان كامل آن ها فاكتور اصلي در موفقيت دراز مدت درمان هاي اندودانتيك محسوب مي گردند.
آناتومي و مرفولوژي روت كانال سيستم دندان پره مولر دوم بالا در برخي مطالعات مورد بررسي قرار گرفته است . نتايجمطالعات Green (1) ، DeDeus (2) و Kerekes و Tronstad (3) مبين عدم وجود دندانهاي پره مولر دوم فك بالا با سه كانال مي باشد.
Pecora و همكاران (4) در بررسي خود دريافتند كه شيوع سه كانال در دندان پره مولر دوم فك بالا 3/0 درصد مي باشد. نتايج مطالعات ساير محققين (7-5) نيز حاكي از شيوع بسيار كم سه كانال در اين دنــــدان مي باشد.
از آنجا كه مرفولوژي دندان ناشي از دترميناسيون ژنتيكي افراد مي باشد (8) بديهي است كه مشخصات مرفولوژيكي خاص دنداني با نژادهاي گوناگون مي تواند در ارتباط باشد (9) و از اين رو لازم است در اين مورد در كشور ما بررسيهاي علمي صورت پذيرد.
گزارش مورد:
مرد 28 ساله اي كه تحت درمان دندانپزشكي ترميمي در مطب خصوصي قرار گرفته بود و در نتيجه وسعت پوسيدگي دندان (متعاقب برداشتن پوسيدگي ها) اكسپوژر وسيع پالپي حادث گرديده بود جهت درمان به كلينيك اندودانتيكس ارجاع شد.
در تاريخچه پزشكي وي مشكل خاصي وجود نداشت. در بررسي كلينيكي بهداشت دهان نسبتاً خوب بود و تاج دندان بصورت موقت ترميم شده بود. دندان نسبت به دق حساس بود و اگر چه بيمار درد خودبخودي نداشت اما نسبت به سرما افزايش حساسيت نشان مي داد.
در نماي را ديوگرافيك دندان ( تصوير شماره1 ) وجود ترميم موقت وسيع در تاج دندان و محو بودن نسبي مسير كانال ريشه در قسمت اپيكالي تنها نكاتي هستند كه جلب توجه مي كننــــد. روت كانال تراپي و رستوريشن بعدي تاج به عنوان طرح درمان بيمار انتخاب شد.
در جلسه درمان ابتدا دندان توسط تزريق انفيلتراسيون ليدوكائين 2% همراه با اپي نفرين يك هشتادهزارم بي حس گرديد. سپس با رعايت شرايط ايزولاسيون به سيستم روت كانال دسترسي يافته و يك كانال در سمت باكال و كانال ديگر در سمت پالاتال يافت شد ( تصوير شماره 2). پس از تعيين طول كاناله، اينسترومنتيشن كامل آن ها با تكنيك Step- back انجام شد و فايل شماره 25 به عنوان MAF در هر دو كانال انتخاب گرديد. پس از تهيه راديوگرافي Master cone (تصوير شماره 3) و اطمينان از مناسب بودن آن ها، با استفاده از تكنيك تراكم جانبي نسبت به پر كردن كانال ها با گوتاپركا ( آريادنت ) و سيلر (Roth 801) اقدام گرديد. بعد از پرشدن كانال پالاتالي و قبل از پر كردن كانال باكال، وجود ترشح در قسمت باكال اتاقك پالپ باعث جلب توجه شد و با كمي جستجو وجود دومين كانال باكالي ( DB ) اثبات گرديد. ( تصوير شماره 4 ).
سپس تمام مراحل تميز كردن و شكل دادن به اين كانال همانند دو كانال ديگر تكرار گرديد و نهايتاً تمامي كانال ها پر شده و راديوگرافي پس از كار تهيه گرديد ( تصوير شماره 5 ). در خاتمه تاج دندان با كاويت ترميم شد. تمام مراحل درمان دندان در يك جلسه صورت پذيرفت. بيمار در مراجعه روز بعد هيچ مشكلي نداشت و خلاصه پرونده بيمار به همراه راديوگرافي نهايي ( تصوير شماره 6 ) براي ادامه درمان و رستوريشن تاج دندان به دندانپزشك اوليه عودت گرديد.
بحث :
بررسي مرفولوژي كانال دندان ها به صورت وسيعي مورد مطالعه قرار گرفته است و نتايج و آمارهاي بسيار زيادي در اين خصوص وجود دارد لكن با وجود اين مطالعات در مورد تفاوت هاي آناتومي داخلي دندان پره مولردوم فك بالا گزارشات زيادي منتشر نشده است. وجود سه كانال مجزا در دندان پره مولر دوم فك بالا بسيار نادر بوده و در مطالعات گوناگون (7-1) از صفر تا حداكثر 1/1 درصد گزارش شده است.
پيش آگهي طولاني مدت درمان ريشه دندان به ميزان زيادي به توانايي كلينيسن در تشخيص و درمان اين اختلافات آناتوميكي و مرفولوژيكي دندان ها بستگي دارد. اصول مهم در حل موفقيت آميز اين مشكل شامل آگاهي و اطلاع از انواع آناتومي داخلي دندان، توانايي در تفسير دقيق راديوگرافيك و جستجوي دقيق كلينيكي قبل و حين درمان مي باشد.
توجه به اين اصل كه قبل از شروع درمان هاي اندودانتيك مي بايست همواره در انديشه وجود حالات غير معمول باشيم كمك زيادي در يافتن و درمان موارد نادر خواهد بود.
منابع :
1. Green D. Morphology of the pulp cavity of the permanent teeth. Oral surg Oral Med Oral Pathol 1955;8:743-59.
2. De Deus QD. Frequency, location and direction of the lateral, secondary and accessory canals. J Endodon 1975; 361-6.
3. Kerekes K, Tronstad L. Morphometric observations on root canals of human premolars. J Endodon 1977;3:74-9.
4. Pecora JD, Sousa Neto MD, Saquy PC, woelfel JB. In vitro study of root canal anatomy of maxillary second premolars. Braz Dent J 1992;3:81-5.
5. Pineda F, Kuttler Y. Mesiodistal and buccolingual roentgenographic investigation of 7,275 root canals.Oral surg Oral Med Oral pathol 1972;33:101-110.
6. Vertucci F,Seelig A, Gillis R. Root canal morphology of the human maxillary second premolar.Oral Surg Oral Med Oral pathol 1974;38:456-464.
7. Bellizzi R, Hartwell G. Radiographic evaluation of root canal anatomy of in vivo endodntically treated maxillary premolars. J Endod 1985;11:37-39.
8. Sperber GH. Genetic mechanisms and anomalies in Odontogenesis J. Can Dent Assoc. 1967;33: 433-42.
9. Dahlberg AA. Geographic distribution and origin of dentitions .Int Dent J 1965;15:348-55.
