دوكاناله يا دوريشهاي بودن دندانهاي قدامي فك بالا در تعداد كمي از مقالات گزارش شده است كه در اكثر موارد گزارش شده, دو كانال در جهت مزيو ديستال واقع شدهاند. اين مقاله به گزارش درمان ريشه سانترال و لاترال دو كاناله در جهت باكو پالاتال ميپردازد.
مـقـدمـه
عدهاي از محققين با بررسي سانترالهاي فك بالا به اين نتيجه رسيدهاند كه دندانهاي فوق در صددرصد موارد داراي يك ريشه و يك كانال هستند (4-1) ,در حاليكه به دنبال بررسي مورفولوژي كانال و ريشه انسيزورهاي فك بالا مواردي از دو ريشه يا دو كاناله بودن دندان سانترال گزارش شده است (14-5) .بنابراين قانون صد در صد تك كاناله بودن در مورد سانترال فك بالا زير سؤال ميرود و ميتوان اين گروه از دندانها را نيز در زمره دندانهايي قرار داد كه در تعداد كانال و ريشه آنها تنوعاتي رخ ميدهد.
گزارش مـورد
بيمار دختري دوازده ساله, جهت ترميم دندان سانترال ولاترال راست فك بالا به بخش كودكان دانشگاه تهران مراجعه نموده بود. در بخش كودكان پس از تهيه تصوير راديوگرافي از ناحيه مذكور, متوجه ضايعه پري اپيكال در دندانهاي فوق شده, بيمار را جهت درمان ريشه به بخش اندودانتيكس ارجاع دادند. بررسي دقيق تصوير راديوگرافي, بي نظميهاي موجود در ريشه دندانهاي سانترال ولاترال سمت راست را نشان ميداد, در حاليكه سانترال ولاترال سمت چپ طبيعي به نظر ميرسيد. تاج دندانهاي تحت درمان هيپوپلاستيك و پوسيده بودند)شکل 1). بيمار سابقه درد در دندانهاي انسيزور فك بالا را ابراز نميكرد و در زمان مراجعه بيمار, تورم و سينوس تركتي در ناحيه مشاهده نميشد. به دنبال تهيه تاريخچه دنداني و انجام تستهاي حرارتي و الكتريكي, نكروز بودن پالپ دندان سانترال ولاترال سمت راست تأييد گرديد و درمان ريشه آنها آغاز شد. به علت عدم امكان استفاده از كلامپ جهت ايزولاسيون, رابردم توسط وج و نخ دندان در محل قرار گرفت. پس از تهيه حفره دسترسي در دندان سانترال, دو مدخل كانال كه در سمت باكال و پالاتال قرار گرفته بودند, آشكار شد. طول كاركرد با استفاده از دستگاه آپكس ياب الكترونيكي و راديوگرافي تعيين گرديد)شکل های2و3). پس از تكميل آماده سازي كانال, خمير هيدروكسيد كلسيم به مدت دو هفته در كانال قرار داده شد. در جلسه دوم ملاقات بيمار, پس از شستشوي خمير هيدروكسيد كلسيم از كانال و پاكسازي مجدد ديوارهها, كانالها بر روش تراكم جانبي با گوتاپركاوسيلر AH26 پر شدند)شکل 4). درمان دندان لاترال نيز در جلسه بعد مشابه دندان سانترال انجام شد با اين تفاوت كه ديواره نازك بين دو كانال باكال و پالاتال در دندان لاترال حين آمادهسازي كانال ها حذف و دو كانال تبديل به يك كانال گرديد)شکل های5و6) .
بحث
آنوماليهايي چون Fusion, Gemination و Dense in dente كه در تاج و ريشه دندانهاي قدامي فك بالا به چشم ميخورد بيشتر در دندان لاترال بروز مي نماید و به علت اتفاقاتي است كه در مرحله تمايز شكلي (Morpho differentiation) رخ ميدهد.
Fusion چسبيدن دو جوانه دنداني مجاور هم ميباشد كه با تاج پهنتر از حد نرمال و تعداد كمتر دندانها در قوس فكي مشخص ميشود, مگر اينكه Fusion با يك جوانه دندان اضافي رخ داده باشد كه در اينصورت تعداد دندانها طبيعي است. بسته به اينكه Fusion در مراحل اوليه يا نهايي تكامل دندان اتفاق افتاده باشد, ممكن است دندانهاي بهم چسبيده در ناحيه ريشه داراي يك كانال مشترك يا دو كانال جداگانه باشند.
Gemination تلاش جهت تقسيم يك جوانه دندان به دو جوانه ميباشد كه معمولاً بصورت ناقص رخ ميدهد و حاصل آن دنداني با دو ريشه بهم چسبيده و يك كانال ريشه و تاج دو شاخه بصورت كامل يا ناقص است.
در Fusion و Gemination معمولاً دو ريشه بهم چسبيده و دو كانال در صورت وجود, در جهت مزيوديستال واقع شدهاند. علاوه بر آن تاج دندانهايي كه داراي چنين آنوماليهايي هستند, پهنتر از حد نرمال و معمولاً داراي يك شيار عمودي در جهت انسيزوژنژيوال ميباشد. (9و6و5)
هر چند برخي از اين دندانها از تاج كلينيكي طبيعي برخوردارند. (13و12)
در اين گزارش مورد نيز اندازه تاج دندانها در مقايسه با دندانهاي سمت مقابل, طبيعي اما در تاج آنها هيپوپلازي به چشم می خورد. همچنين دو كانال در جهت باكوپالاتال واقع شده بودند. در يك گزارش مورد ديگر نيز دو ريشه دندان سانترال فك بالا در جهت باكوپالاتال قرار گرفته بودند. (14)
بنابراين بعيد به نظر ميرسد كه با چنين شرايطي, همچنين با وجود تعداد طبيعي دندانها, Fusion و Gemination آنهم در هر دو دندان سانترال و لاترال اتفاق افتاده باشد.
هيپوپلاستيك بودن دندانها را ميتوان به هيپوپلازي ترنر (Turner) نسبت داد, چرا كه هيپوپلازي در ساير دندانهاي بيمار بصورت ژنراليزه مشاهده نميشد. هيپوپلازي ترنر در دندانهاي دائمي ناشي از عفونت يا تروماي وارد بر دندانهاي شيري و متأثر شدن جوانه دندانهاي دائمي ميباشد. ممكن است در دندانهاي تحت درمان در اين گزارش مورد, غلاف اپيتليالي هرتويگ در اثر تروما يا عفونتي كه بيمار و خانواده وي به خاطر نميآورند, تحت تأثير قرار گرفته باشد و انسيزورهاي دو كاناله را بتوان به اين نحو توجيه نمود.
بنابراين دندانپزشكاني كه به درمان كانال ريشه انسيزورهاي فك بالا ميپردازند بايد به معاينه باليني كامل تاج اين دندانها و بررسي دقيق تصوير راديوگرافي بپردازند, بويژه اگر بيمار تاريخچهاي از صدمه يا عفونت دندانهاي شيري اين ناحيه را گزارش نمايد و يا اينكه تاج دندان از لحاظ اندازه و شكل غير طبيعي باشد. چنين مواردي مسئوليت دندانپزشكان را در تلاش جهت يافتن كانال اضافي انسيزورهاي فك بالا بيشتر مينماید.
1) Kerekes K, Tronstad L. Morphometric observations on root canal of human anterior teeth. J Endod 1997; 1:24-9.
2) Vertucci F. Root canal anatomy of the human permanent teeth. Oral surg 1984; 58:589-99.
3) Theo CS, Chan NC, Loh HS. The position of the apical foramen of the permanent incisors. Aust Dent J 1988, 1: 5I- 5.
4) Kasahara E, Yasuda E, Yamamoto A, Anzai M. Root canal system of the maxillary central incisor. J Endod 1990; 4: 158- 61.
5) Todd H. Maxillary right central incisor with two root canals. J Endod 1976; 2: 227.
6) Mehlman E. Management of a totally fused central and lateral incisor with internal resorption perforating the lateral aspect of the root. J Endod 1975; 4: 189- 91.
7) Mader C, Konzelman G. Double maxillary central incisor. Oral surg 1980; 50: 99.
8) Sinai I, Luspbader S. A dual maxillary central incisor. J Endod 1984; 10:105-60.
9) Hosomi T, Yoshikawa M, Yaoi M, Sakiyama Y. A maxillary central incisor having two root canals geminated with a supernumerary tooth. J Endod 1989; 4:161-3.
10) Michanowicz AE, Michanowicz JP, Ardila J. Apical surgery on a two rooted maxillary central incisor. J Endod 1990; 4: 454- 5.
11) Al- Nazhan S. Maxillary central incisor with two canals. J Endod 1991; 17: 469-71.
12) Lambruschini GM, Camps J. A two-rooted maxillary central incisor with a normal clinical crown. J Endod 1993; 19 (2):95-6.
13) Genovese FR, Marsico EM. Maxillary central incisor with two roots: a case repart . J Endod 2003; 24 (3): 220- 21.
15) Gonzalez – plata-RR, Gonzalez- plata- EW. Conventional and surgical treatment of a two-rooted maxillary central incisor J Endod 2003; 29 (6): 422- 24
